Waardenpraat en dan?

Als je googled op de termen waarden en toezichthouder krijg je in no time 237.000 hits.

Onder meer valt te lezen dat ‘een gezonde basis voor toezichthouden rust op verschillende factoren: waarden en ambities…’ en ‘toezichthouders moeten een Werdegang doormaken om zo bewust te worden van hun persoonlijke visie en de normen en waarden die daaruit voortvloeien’. Tijdens het lustrum-congres  in november van de Nederlandse Vereniging van Toezichthouders in de Zorg (NVTZ)  ‘Van waarde blijven’  werd terug geblikt op 25 jaar waarden in zorg en welzijn. Ook in andere sectoren, zoals bij de VTW (Vereniging van Toezichthouders bij Woningcorporaties) is steeds meer belangstelling voor waarden en worden masterclasses aangeboden met de titel ‘Waardegedreven Toezicht ‘ en hoe je dat in de praktijk van waardegedreven corporaties toepast. Uit deze voorbeelden komt wel naar voren dat het begrip waarden zich ook een plaats heeft veroverd binnen governance-land. Maar wat betekent dit eigenlijk?

Het moreel teveel

Onlangs verscheen in Management en Organisatie een scherp artikel van de hand van Henk den Uijl en Mark van Twist met de titel ‘Het moreel teveel. Pleidooi voor de herwaardering van het vreedzame conflict in organisaties’.

De auteurs stellen dat een trend in de organisatiekunde en –praktijk waarneembaar is, om veel te praten over waarden: ‘Er is  een soort ‘waardenpraat’ waarneembaar…’ en dat ‘..in governance- en managementland, en vooral in de semipublieke sector, een welhaast euforische stemming heerst om te sturen op waarden, dialoog, het moreel kompas, langetermijnwaardecreatie en dienstbaarheid aan de samenleving..’. Zij stellen dat deze waardenpraat een alternatief is voor een eenzijdige nadruk op efficiency en controle vanuit wantrouwen en dient als retorisch alternatief voor regelgestuurde of bureaucratische organisatiepraktijken. Wanneer deze nadruk op waarden gepaard gaat met een sterke nadruk op het harmoniemodel, is geen ruimte meer voor een afwijkend geluid. Immers, alle neuzen moeten dezelfde kant opstaan en nu zou dat moeten gebeuren op basis van gedeelde waarden. Op die manier leidt dat tot een andere vorm van beheersing die wordt verhuld door prachtige morele taal. De auteurs stellen dat de kern van goed toezicht checks and balances en tegenspraak is. Daarom pleiten zij dan ook voor herwaardering van het conflict waarbij dit niet gesust wordt of onder het tapijt wordt geschoven, maar dat men leert om goed tegenspraak en weerwerk te leveren. Kortom, herwaardering van het conflict en leren ruziemaken.

Leren ruziemaken

Leren ruziemaken klinkt mooi net als een vreedzaam conflict maar hoe ziet dat eruit in de praktijk? Het begint er al mee om een conflict niet te zien als een ramp of het einde maar als een begin. Een Chinese wijsheid luidt niet voor niets “Het is de tegenwind die de vlieger doet stijgen”. Een conflict als een mogelijkheid om iets te leren van hoe je ook kunt kijken.

Dus het opgeven van het eigen gelijk en het stellen van vragen, open vragen en het daadwerkelijk onderzoeken van het standpunt van de ander, hoe gek en afwijkend dat in jouw ogen ook is. En dan vervolgens het gesprek voeren waarbij zowel ruimte is voor het stellen van vragen als het vinden van iets en waarbij betrokkenen ook ruimte delen door ook hun emoties en eigen gevoelens uit te spreken. Dus ruimte geven, ruimte nemen en ruimte geven. Dit is gemakkelijker gezegd dan gedaan zeker wanneer het dichtbij jezelf komt. Het vraagt om moed om jezelf uit te spreken, een vraag te stellen en het even niet zeker weten.  Het is uit je comfortzone stappen en je begeven in de driehoek die gevormd wordt door meervoudig kijken, het goede gesprek en waarderend onderzoeken.

Maar maak het ook niet te moeilijk. Om met Loesje te spreken: ‘Van een simpele vraag krijg je algauw een mooi gesprek’.

 

1 Een Werdegang is een ontwikkeling(sgang), wordingsproces

2 den Uijl, H., van Twist, M. (2018), Het moreel teveel. Pleidooi voor de herwaardering van het vreedzame conflict in organisaties. Management en Organisatie, Themanummer Klokkenluiders, nr 4/5

Geplaatst in .

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.